Turkse olijfolie: Memecik, Ayvalık en Edremit vergeleken

Turkse olijfolie komt vrijwel altijd van twee cultivars: de krachtige Memecik en de zachtere Ayvalık (die je ook als Edremit tegenkomt). Dit komt doordat Edremit geen aparte olijf is, maar de regionale naam voor diezelfde Ayvalık-variëteit — vernoemd naar de Golf van Edremit, waar hij vandaan komt.

Wat maakt Turkse olijfolie anders?

Turkije is al jaren een van de grootste olijfolieproducenten ter wereld, maar je zag het lang niet terug in het schap. Het meeste ging in bulk de grens over en werd elders gebotteld. Dat verandert: sinds Turkse producenten hun eigen monovariëteiten bottelen, halen ze op internationale wedstrijden opvallend veel goud.

Wat de kust bijzonder maakt, is het klimaat: hete, droge zomers, milde winters en een zeebries die de boomgaarden koelt. Olijfbomen die het net iets zwaarder hebben, maken dikkere schillen en meer afweerstoffen — en dat zijn precies de polyfenolen die je later terugproeft als bitterheid en peper. Veel Turkse boomgaarden liggen bovendien op hellingen, waar de olijven ongelijk rijpen en met de hand geplukt moeten worden.

Bijna alles draait om de Egeïsche kust, de westkust tussen Balıkesir en Muğla. Volgens de World Catalogue of Olive Varieties van het International Olive Council — de intergouvernementele organisatie die de wereldwijde normen voor olijfolie vaststelt — is Memecik de dominante olijf in het zuiden van dat gebied en Ayvalık (Edremit) in het noorden. Twee cultivars, twee heel verschillende stijlen Turkse olijfolie.

Memecik: de krachtige olie uit het zuiden

Memecik komt oorspronkelijk uit de provincie Muğla en groeit verder in Aydın en İzmir. Het is met afstand de belangrijkste oliecultivar van de zuidelijke Egeïsche kust en goed voor ongeveer een vijfde van alle olijfbomen in Turkije.

In het glas herken je hem meteen. Groene appel, rucola en tuinkers in de neus, daarna een stevige bitterheid en een peper die achter in de keel blijft hangen. Die prikkeling komt van de polyfenolen: onze vroege oogst meet 560 mg/kg. Hoe eerder de olijf van de boom komt, hoe groener en krachtiger de olie — en hoe lager de opbrengst per boom. Daar zit een deel van de prijs.

Ayvalık: de elegante olie uit het noorden — ook bekend als Edremit

Ayvalık is de tweede grote cultivar en de nummer één van Noord-Egeïsch Turkije, rond de Golf van Edremit. De stijl is het spiegelbeeld van Memecik: vers gemaaid gras, artisjok en rauwe amandel, met een milde bitterheid en een verfijnde peper die snel wegtrekt in plaats van blijft hangen.

Is Edremit olijfolie hetzelfde als Ayvalık?

Ja — en dat is de verwarring die de meeste webshops laten liggen. In de variëteitenregisters staat deze olijf genoteerd als Ayvalık, met Edremit Yağlık, Şakran, Midilli en Ada Zeytini als synoniemen. Het zijn streeknamen voor dezelfde boom. Zie je een fles Turkse olijfolie met 'Edremit' op het etiket, dan koop je dus Ayvalık uit de Golf van Edremit.

Memecik, Ayvalık en Edremit vergeleken

Deze tabel is de kortste route naar de juiste fles Turkse olijfolie. We zetten er onze Arbequina naast: een Spaanse cultivar die in Turkije wordt geteeld en laat zien hoeveel de bodem doet.

	Memecik	Ayvalık (= Edremit)	Arbequina (Turks geteeld)
Herkomst	Zuid-Egeïsch (Muğla, Aydın, İzmir)	Noord-Egeïsch (Golf van Edremit, Balıkesir)	Spaanse cultivar, aangeplant in Turkije
Intensiteit	Intens — robuust	Licht tot medium	Mild
Smaak	Groene appel, rucola, tuinkers; peperige afdronk	Vers gemaaid gras, artisjok, rauwe amandel	Rijp fruit, zoetig, weinig bitter
Polyfenolen	560 mg/kg (onze partij)	Lager dan Memecik	Laagste van de drie
Beste bij	Peulvruchten, gegrild vlees, soep, bruschetta	Salade, vis, ontbijt, yoghurt	Kinderen, bakken, mayonaise, gebak
Prijs	€27,95 / 500 ml	€27,95 / 500 ml	€27,95 / 500 ml

Welke Turkse olijfolie past bij welk gerecht?

Houd de vuistregel 'krachtig gerecht, krachtige olie' aan. Memecik gaat over gestoofde witte bonen, linzensoep, gegrild lamsvlees en warm brood — gerechten met genoeg vet en zout om die bitterheid op te vangen. Ayvalık hoort bij tomatensalade, gebakken zeebaars, een Turks ontbijt met witte kaas, of gewoon over yoghurt. Arbequina is de fles voor kinderen, cake en mayonaise.

Wanneer worden Turkse olijven geoogst?

De vroege oogst loopt van half september tot eind oktober, en dat is precies wat je op het etiket wilt zien. Memecik wordt als eerste geplukt, Ayvalık volgt begin oktober. Onze Hermus-oliën worden met de hand geplukt en dezelfde dag koud geperst; die snelheid tussen boom en pers bepaalt hoeveel aroma er in de fles overblijft.

Hoe herken je echte Turkse extra vergine olijfolie?

Vier dingen op het etiket: de cultivarnaam, het oogstjaar, de zuurgraad en een laboratoriumrapport. Extra vergine mag volgens de handelsnorm van het International Olive Council maximaal 0,8% vrije zuurgraad hebben; goede Turkse olijfolie zit daar ver onder. Onze Memecik meet minder dan 0,1%, de Ayvalık 0,11%. Ontbreekt het oogstjaar, dan weet je niet wat je koopt.

Is Turkse olijfolie net zo goed als Italiaanse?

Op kwaliteit ontlopen ze elkaar niet. De beste Turkse olijfolie haalt dezelfde medailles als de Italiaanse en Spaanse top: onze Memecik won onder meer 'Best in Class' en 'Best of Turkey' bij Olive Japan en goud in Londen en Canada, de Ayvalık goud bij NYIOOC New York en de Monte Carlo Masters of Olive Oil. Wat wel verschilt, is het smaakvocabulaire. Waar een Toscaanse Frantoio naar artisjok en amandel gaat en een Andalusische Picual naar tomatenblad, zit de Turkse stijl daar vaak tussenin: groener dan de Spaanse, minder scherp dan de Puglese Coratina.

Prijstechnisch zit goede Turkse olijfolie inmiddels op hetzelfde niveau als Italiaanse monovariëteiten. Wie hoopt op 'dezelfde kwaliteit, half zo duur' komt bedrogen uit: handmatig plukken, vroeg oogsten en dezelfde dag persen kosten in Turkije net zo goed geld. Wat je er wel voor terugkrijgt, is een smaakprofiel dat je in het Nederlandse schap zelden tegenkomt.

Edremit Zeytinyağı: Turkije's beschermde olijfolie

Nog een reden om de naam Edremit te kennen: Edremit Zeytinyağı is opgenomen in het Europese register voor geografische aanduidingen als beschermde oorsprongsbenaming (BOB, in het Italiaans DOP). De bescherming geldt voor extra vergine olijfolie van Edremit-olijven uit de districten Edremit en Havran in de provincie Balıkesir — het gebied rond de Golf van Edremit.

Daarmee staat Turkse olijfolie in hetzelfde register als Toscaanse IGP-olie en Aceto Balsamico di Modena. Het was niet de eerste: Milas Zeytinyağı uit Muğla ging Edremit voor. Voor jou als koper betekent zo'n keurmerk dat herkomst, cultivar en productiegebied zijn vastgelegd en gecontroleerd — geen marketing, maar een dossier.

Turkije heeft inmiddels meerdere olijfoliën met een geografische aanduiding op nationaal niveau, waaronder Aydın Memecik Zeytinyağı uit het zuiden. Nog niet allemaal zijn ze ook in het Europese register opgenomen — kijk dus altijd of het keurmerk op de fles ook echt Europees is als je daarop selecteert.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen Ayvalık en Edremit olijfolie?

Er is geen verschil in de olijf: Edremit is een van de streeknamen voor de Ayvalık-variëteit. In Turkije hoor je ook Edremit Yağlık, Şakran en Midilli voor dezelfde olijf. Wel is Edremit Zeytinyağı een beschermde oorsprongsbenaming voor olie uit één specifiek gebied.

Welke Turkse olijfolie is het krachtigst?

Memecik is de krachtigste van de Turkse cultivars. Deze olijf uit het zuiden van de Egeïsche kust geeft een uitgesproken bitterheid en een peperige afdronk, en zit bij vroege oogst hoog in polyfenolen. Onze Hermus Memecik meet 560 mg/kg.

Waarom is Turkse olijfolie minder bekend dan Italiaanse of Spaanse?

Omdat Turkije lang vooral in bulk exporteerde in plaats van onder eigen merk te bottelen. Een groot deel van de Turkse oogst werd in andere landen gemengd en gebotteld. Pas de laatste jaren zetten producenten hun eigen monovariëteiten in de markt — met opvallend veel internationale medailles als gevolg.

Hoe herken je een goede Turkse olijfolie?

Let op vier dingen: de cultivar op het etiket (Memecik of Ayvalık, niet alleen 'olijfolie'), de oogstdatum, de zuurgraad en een laboratoriumrapport. Een vroege oogst uit september of oktober met een zuurgraad onder 0,3% is een sterk signaal. Staat er geen oogstjaar op, dan weet je niet hoe oud de olie is.

Welke Turkse olijfolie kun je het beste als eerste proberen?

Begin met Ayvalık als je zacht en fris lekker vindt, en met Memecik als je van peper en bitterheid houdt. Weet je het niet? Dan proef je ze het slimst naast elkaar met vers brood — het verschil tussen de twee is groot genoeg om meteen te horen welke kant je op wilt.

Zelf proeven

Turkse olijfolie beoordeel je het eerlijkst naast elkaar. Zet de Memecik en de Ayvalık naast elkaar met wat brood en een glas water, of neem de Turkse proefset met alle drie de flessen. Wil je verder kijken dan Turkije? Blader door onze volledige selectie extra vergine olijfolie.